EĞDEREP CİPUNİ

Hemşin'in orijinal nefesli sazı olan tulum'un en iptidai basamağı cipundur. Cipun esasta kamıştan yapıldığı halde (dayanıklı olması bakımından) günü birlik kullanım için kabak şibi ve eğdereptende yapılabilir. İsparta-Burdur-Denizli-Antalya yöresindeki Hamideli Türkmenleri Cipun'u biraz daha geliştirerek sipsi denilen nefesli halk müziği çalgısını meydana getirmişlerdir.  Tulum konusuna bu noktadan başlamamızın nedeni alt yapıdaki kültürel ortam ve doğal süreci gözler önüne serebilmek ihtiyacıdır. Hemşin Köylerinde kolayca temin edilebilen kabak yaprağının boru şeklindeki sapı bu aygıtı imal edecek olanların işini kolaylaştırır. Ancak Hemşin yaylalarındaki çoban çocukların kabak şibine ulaşmaları yaylalarda kabak yetişmediği için güçlük arz eder. İşte tam bu noktada Hemşin yaylalarında bolca yetişen yapani eğderep bitkisi devreye girmektedir. Şişuik veya Çemah, Şortah ve Eğderep Hemşin yaylalarının vaz geçilmez bitkileridir. Genelde yaz boyunca yaylalarda çobanlıkla görevli olan Hemşinli çocuklar inek ve koyunları güderken bir taraftan da eğderepten yapmış oldukları Cipunları çalarak müzik ihtiyaçlarını giderirler. Cipun yapmak, bilen için son derece basittir. Çakı biçağı marifeti ile eğderepin yaprağa yakın 30 cm lik kısmı yaprağı ile birlikde alınır. Ancak bitki taze olmalıdır. Eğer kartlaşmış ise ses elde etmek mümkün olmaz. Zira üflenince esneme olmayacağı için ses çıkmaz. Alınan bitki kısmı yaprağa yakın yerden bitki eksenine dik olarak kesilir ve yaprak atılır. Yaprağın ayrıldığı yerden yarım santim uzaktan boru şeklindeki bitkinin uzun aksi doğrultusunda 3 cm lik bir insizyon yapılır. İnsizyon eğri olamamalı ve borunun karşı duvarını çakı yaralamamalıdır. İnsizyon yönünden boru ağza alınıp dil boruya dayanarak üflendiğinde ses elde edilir. Bu tek düze bir sestir. İnsizyon dan 2 cm daha aşağıdan cipunun üst kısmında beş adet parmak vurulacak delik açılmak süreti ile çalmak için hazır eğderep cipunu elde edilmiş olur. Hemşinde büyüyen bütün çocuklar istisnasız bu yazılanları defaeten gerçekleştirmişlerdir. Bu ortamdan süzülen kabiliyet sahipleri ileride büyük tulum sanatkari olmaya aday kişilerdir. Yoksa birilerinin dediği gibi bu kültürü almadan tulum çalmaya kalkanlar zorlama tulumcular isede sebatlarını taktir etmek gerekir.
Tulum  kadar içten ve gür hatta yanık ve neşeli  günler sizlerin olsun diyorum.
Op.Dr Yusuf IŞIK