Bu sayfada Hemşin'in doğal ve orijinal halk oyunu olan horan konusu işlenecektir. Kelime olarak horan NARA manasına gelmektedir. Zaman içerisinde toplu oyun şekline dönüşmüştür. Tulum eşliğinde oynanan Hemşin horanı daha önceleri çalgısız türkü eşliğinde de oynanmıştır. Bu gelenek bugünde bayanların oynadığı kız horanında karşımıza çıkmaktadır. Hemşinlilerin en popüler eğlencesi horandır. Düğünlerde, göçlerde, vartevorlarda, hodoçta, imecelerde, özetle toplu olunan her yerde yapılan işlerden kalan zamanlarda eğlence formatı olarak mutlaka horan gündeme gelir.

HEMŞİN HORANI

Hemşin diyarında toplu olarak oynanan Halk Dansı olan Horan kuşaklar boyunca bize miras kalmış en önemli kültürel aktivitemizdir. Hemşin dışındaki Doğukaradeniz yörelerinde oynanan Horon bizim horanımızdan çok farklıdır. Bu oyunlar tulum dışında başka çalgılarla da oynanabilir. Hemşin Horanı ise mutlaka çalgı olarak tulumu ister. Bir tek istisnası özellikle kız horonlarının türkü eşliğinde de oynanabilmesi idi. Türkü söylenerek oynanan kız horanında tulum veya başka bir çalgıya gerek duyulmaz idi. Ancak günümüzde eski yarı göçer Hemşin yaşantısı terk edilmiş olduğu için artık bayanlarda tulum eşliğinde horon oynamaktadırlar. Bu oluşumda toplumun sosyal yapısındaki değişmenin etkisi de unutulmamalıdır. Demek oluyor ki sosyal açıdan mahafazakar anlayış zaman içinde etkisini yitirmektedir. Hatta günümüzde kadın erkek eşitliği Horan oynayanlar açısından gerçekleşmiş görünmekte ve kızlar-erkekler Tulum eşliğinde beraberce horon oynamaktadırlar. Hemşin horanı mutlak disiplin içerisinde en iyi şekilde oynanabilen bir oyundur. Horana emir komuta eden kişi futbol hakeminin sahadaki yetkilerine fazlası ile sahiptir.  Hatta tulumcu ile horanı seyredenler bile onun yönlendirmesini takip etmek durumundadırlar. Hemşinde bu kişiye Horan vuran, Horancı veya Horan başı denir. Horan vuranın yetki ve sorumluluklarını başka bir yazıda ele alacağız.
Hemşin horanı dış görünüş olarak Kafkas Halk danslarını çağrıştırır. Canlı keskin ve hareketli oyun tarzı seyredenlere büyük bir zevk verir. Oynayanlar Atalarından kalan bu güzel mirasın keyfini çıkararak adeta kendilerinden geçerler. Oyuncuların mutlaka Horancıyı takip etmesi esastır. Tulum çalan dahi Horancının komutları ile kaydeden kaydeye geçmek durumundadır. Maşaba dibi diye tanımlanan Horan halkasının ortasındaki ve tulum çalanın çevresindeki seyircilerin zapturapt altında tutulması gerekir.
Hemşin Horanının en önemli özelliklerinden biri kollar havada iken Çubuk gibi dik olmaları gereğidir. Bu horanın olmazsa olmazlarındandır. Figürden figüre geçiş mutlaka horancı komutu ile olmalı ve oyuncular değişik, aykırı pozisyonlara düşmemelidir. Aykırı davranışlar horancı tarafından dillendirilerek ahenk sağlanır.
Hemşin Horanını diğer oyunlardan ayıran en önemli noktalardan biride oyuncu sayısıdır. Usta bir horancı ve usta bir tulumcu 80-100 kişilik oyuncu grubuna çok rahat ve gösterişli horan oynatabilir. Bu durumu Antalya-Isparta-Burdur Yöresindeki Hamideli Türkmenlerinde  de gözlemlemek mümkündür. Aradaki fark Hemşineli Türkmenlerinin halka şeklinde toplu horan oynamaları buna karşılık Hamideli Türkmenlerinin sıra olarak toplu halk dansı yapmalarıdır. Yani Torosdağlılar sipsi ile tek sira toplu halk dansı yaptıkları halde Kaçkardağlılar tulum ile halka şeklinde toplu halk dansı yapmaktadırlar.
Hemşin Horanında işler iyi gitmiyor ise horancının işareti ile oyunu bozan veya bozanlar, yanlarındaki oyuncuların kendilerini Bay-Pas etmesi sonucu devre dişi kalır. Buna Horandan kesme veya elden kesme işlemi denir. Bu uygulama ile horanın ahengi sağlanır. Hemşin horanı ile ilgili horanı bozma işlemi önemli bir gelenektir. Eğer horancı horanı iyi komuta edemiyor ve kendi rizası ile başka birisine horan falancı da diye horan vurma işini bırakmıyor ise horanın en beklenmedik yerinde bir omuz darbesi ile yanındaki oyuncu ve yanındaki sırasını birbirine karmakarış eden kişi Horanı bozmuş olur. Buna horan bozuldu denir. Horanı bozan kişi eski zaman tulum havası eşliğinde yavaş yavaş  yeni hıran organizasyonu nu oynayarak gerçekleştirir. Böylece horan vuran değişmiş olur.
Topal Etmek: Hemşin geleneğinde horan oynanmasını sağlamak için yapılan bir girişimdir. İlerideki yazılarımızda ayrıntılı olarak sizlerle bu konuları paylaşacağız. Horan kadar ahenkli günler dileklerimle.
Opr. Dr. Yusuf IŞIK